Kennisbank

Een ruimte met frisse lucht, prettig licht en weinig geluid voelt anders dan een ruimte waar het benauwd, donker of onrustig is. Je kunt je beter concentreren. Of je voelt je juist sneller moe, prikkelbaar of afgeleid.

Een nieuw wetenschappelijk artikel brengt dit goed in beeld. Onderzoekers Kimberly Afamefuna, Marcel Schweiker en Jan-Frieder Harmsen bekeken 115 studies naar de invloed van gebouwen op welzijn, gedrag en gezondheid. Daarvoor screenden zij meer dan 20.000 artikelen uit de periode 2014 tot en met 2024. De centrale vraag: hoe beïnvloedt de gebouwde omgeving hoe mensen zich voelen, werken, leren en leven?

De conclusie is helder: een gebouw is geen neutrale plek. Het heeft invloed op ons gedrag.

Vijf thema’s onder de loep

De onderzoekers keken naar woningen, scholen en werkplekken. Ze onderzochten de invloed van gebouwen op vijf thema’s:

• psychologische behoeften
• motivatie
• stress en ontspanning
• gezond gedrag
• welzijn

Het gaat om heel alledaagse vragen: heb je grip op je omgeving? Kun je je werk goed doen? Voel je je prettig in de buurt van andere mensen? Een gebouw kan daarbij helpen. Bijvoorbeeld met rustige zones, voldoende daglicht of door mensen zelf invloed te geven op licht, temperatuur en ventilatie.

Licht, lucht en rust maken verschil

Uit het onderzoek komt een duidelijke lijn naar voren. Goede binnenfactoren zoals voldoende daglicht, frisse lucht, weinig storend geluid en een aangename temperatuur, hangen vaak samen met meer comfort, betere aandacht en meer ontspanning. In scholen kunnen goed licht, frisse lucht en minder geluid de concentratie, motivatie en het leren ondersteunen. In kantoren kunnen medewerkers zich beter concentreren als akoestiek, temperatuur en luchtkwaliteit op orde zijn. In woningen helpt een aparte werk- of leerplek. Vooral bij thuiswerken of thuis leren.

Het omgekeerde geldt ook. Geluid, slechte lucht en een onprettige temperatuur kunnen stress verhogen. Als een ruimte te warm, te koud of te benauwd is, voelen we ons niet prettig. Wie steeds wordt afgeleid door geluid, werkt minder prettig. Wie in slechte lucht zit, raakt sneller vermoeid. En wie geen invloed heeft op zijn omgeving, ervaart minder grip.

Gezond bouwen betekent daarom niet alleen dat je aan bepaalde normen voldoet. Het gaat ook om hoe mensen een ruimte daadwerkelijk ervaren.

Niet elke open werkplek werkt goed

Een opvallend inzicht gaat over kantoren. De open kantoortuin is de afgelopen jaren veel toegepast. Maar het onderzoek laat zien dat dit niet altijd aansluit op wat mensen nodig hebben. Medewerkers in meer besloten werkruimtes ervaren vaker controle over hun werk. Ook de ligging en inrichting van de werkplek kan een rol spelen bij de tevredenheid. Daarnaast zijn zij in sommige studies tevredener over sociale contacten dan mensen in een open kantooromgeving.

Dat betekent niet dat elk kantoor weer uit losse kamers moet bestaan. Wel laat het zien dat één type werkplek niet voor elke situatie geschikt is. Mensen hebben keuze nodig. Denk aan rustige plekken voor focus, plekken voor overleg, daglicht en goede akoestiek.

Kleur, groen en eigen regie tellen mee

Het onderzoek laat ook zien dat look & feel invloed heeft op motivatie en welzijn. In onderwijsruimtes kunnen passende kleuren bijdragen aan motivatie. Niet elke ruimte hoeft wit, grijs of neutraal te zijn. Ook natuur speelt een duidelijke rol. Denk aan planten, daglicht, uitzicht op groen, natuurlijke materialen en natuurlijke vormen. Zulke elementen hangen in verschillende studies samen met minder stress, meer ontspanning en meer welzijn.

Daarnaast is eigen regie belangrijk. Ook invloed op je eigen omgeving is belangrijk. De mogelijkheid om bijvoorbeeld zonwering te bedienen, een raam te openen of verlichting aan te passen, kan het welzijn ondersteunen. Soms zit de winst in simpele keuzes.

Een gebouw kan beweging stimuleren

Een gezond gebouw helpt mensen ook om gezonder gedrag te vertonen. Soms zonder dat zij daar bewust over nadenken. Het artikel laat zien dat active design beweging kan stimuleren. Active design betekent dat een gebouw zo is ontworpen dat mensen in het dagelijks leven makkelijker worden gestimuleerd om meer te bewegen.

Denk aan zichtbare trappen, logische looproutes, daglicht op looproutes en plekken waar mensen elkaar natuurlijk ontmoeten. In werkomgevingen kan dit zittijd verminderen en staan of lopen stimuleren.

Er is al veel bekend, maar nog niet alles

De onderzoekers zijn ook kritisch. Veel studies laten verbanden zien. Bijvoorbeeld tussen daglicht en welzijn, of tussen geluid en stress. Maar dat betekent niet automatisch dat duidelijke oorzaak-gevolgrelaties bewezen zijn. Daarvoor is meer langjarig onderzoek nodig.

Voor de praktijk is de boodschap helder: we hoeven niet te wachten tot ieder verband volledig bewezen is. Er zijn nu al genoeg inzichten om betere keuzes te maken in ontwerp, renovatie en gebouwbeheer.

Gezond bouwen is mensgericht bouwen

De belangrijkste les: ontwerp gebouwen niet alleen voor energie, techniek of uitstraling. Ontwerp ze voor de mensen die erin leven, leren en werken.

Binnenluchtkwaliteit, licht, akoestiek, temperatuur, look & feel en active design horen bij elkaar. Pas dan ontstaat een gebouw dat gezondheid echt ondersteunt.

Healthy Building Movement helpt om die stap praktisch te maken. Met kennis uit de wetenschap, voorbeelden uit de praktijk en tools om gezonde keuzes meetbaar te maken.

Wil je meer over dit onderwerp weten? Klik voor het volledige onderzoek op onderstaande button.

Bron: Afamefuna, K., Schweiker, M., & Harmsen, J.-F. (2026). Impact of the Built Environment on Occupants’ Well-Being-Related Perceptions and Health Behaviors: A Scoping Review. European Review of Applied Psychology, 76, 101140.