Kennisbank

Slimme technologie belooft veel voor gezonde gebouwen. Denk aan betere ventilatie, luchtfilters, sensoren, dynamische verlichting, groene gevels, hout en planten. Maar werkt het ook echt? En meten we dan alleen de techniek, of ook wat het gebouw met mensen doet?

Een nieuw wetenschappelijk artikel geeft hier meer inzicht in. Onderzoekers van onder andere TU Eindhoven en RWTH Aachen bekeken 27 studies naar bouwtechnologie in gezonde gebouwen. Samen gingen die studies over 60 oplossingen.

De conclusie is dat er al veel gebeurt. Maar de link met gezondheid wordt nog niet vaak genoeg bewezen.

Gezond bouwen vraagt meer dan techniek

Veel oplossingen verbeteren het binnenmilieu. Denk aan schonere lucht, betere temperatuurregeling, meer daglicht of minder schadelijke stoffen. Dat is waardevol. Toch zit daar ook een belangrijk aandachtspunt. Veel onderzoek kijkt vooral naar technische waarden. Bijvoorbeeld CO₂, fijnstof, VOC’s, temperatuur, luchtvochtigheid en lichtsterkte.

Dat zijn belangrijke metingen. Maar ze vertellen niet het hele verhaal. Want schonere lucht is goed. Maar voelen mensen zich ook beter? Hebben ze minder klachten? Kunnen ze zich beter concentreren? Slapen ze beter? En ervaren ze minder stress? Die vragen komen in veel studies nog te weinig terug.

HVAC krijgt de meeste aandacht

HVAC staat voor verwarming, ventilatie en airconditioning. In gewone taal: de installaties die lucht, temperatuur en comfort regelen. Uit het onderzoek blijkt dat deze systemen vaak worden onderzocht. Vooral ventilatie, filtering en luchtreiniging krijgen veel aandacht. Dat is logisch. De lucht die we inademen vormt een directe link tussen gebouw en gezondheid.

De resultaten zijn vaak positief. HVAC-oplossingen kunnen de luchtkwaliteit verbeteren. Bijvoorbeeld door fijnstof en vluchtige organische stoffen te verminderen. Maar de meeste studies meten vooral de lucht. Ze meten minder vaak wat die betere lucht met mensen doet. Daar ligt een kans voor de bouwpraktijk. Meet niet alleen wat een systeem technisch doet. Meet ook wat gebruikers ervaren.

Planten, hout en licht doen ertoe

Ook biofiel ontwerp komt terug in het onderzoek. Dat betekent dat natuurlijke elementen worden meegenomen in een gebouw. Denk daarbij aan hout, planten, daglicht, natuurlijke vormen en zicht op groen. Deze elementen laten positieve effecten zien. Vooral op rust, herstel en mentale gezondheid. Dat laat zien dat gezond bouwen niet alleen gaat over installaties, maar ook over wat mensen zien, voelen en ervaren.

Ook licht speelt een rol. Daglicht en goed kunstlicht kunnen bijdragen aan alertheid, stemming en comfort. Het gaat daarbij niet alleen om genoeg licht. Het gaat ook om licht op het juiste moment, op de juiste plek en passend bij het gebruik van de ruimte.

Gezondheid mag geen aanname blijven

Veel studies nemen aan dat een beter binnenmilieu automatisch leidt tot betere gezondheid. Maar aannemelijk is niet hetzelfde als bewezen. Als een gebouw minder fijnstof bevat, is dat positief. Maar om echt te weten wat het oplevert, moet je ook kijken naar klachten, comfort, concentratie, slaap, stress en welzijn. Juist daar ontbreekt nog onderzoek. Ook kijken veel studies naar één onderdeel, bijvoorbeeld alleen luchtkwaliteit of alleen licht. Terwijl een gebouw in de praktijk als geheel werkt. Een gebouw met goede lucht, maar slechte akoestiek voelt niet gezond. Een ruimte met veel daglicht, maar te veel warmte, werkt ook niet goed.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Voor opdrachtgevers, ontwerpers en bouwpartijen is het belangrijk om niet enkel techniek te meten. Meet ook de ervaring van gebruikers. Dat kan met sensoren voor onder andere CO₂, temperatuur, vocht en VOC’s zoals dampen van verf en schoonmaakmiddelen. Maar ook door gebruikers te vragen naar comfort, klachten en beleving.

Leg gezondheidsdoelen vast in het Programma van Eisen. Verbind ontwerp, techniek en beheer vanaf het begin. En blijf ook na oplevering volgen wat werkt – en wat niet. Zo maak je gezond bouwen minder abstract. Je ziet waar je moet bijsturen. En je voorkomt dat gezondheid pas aandacht krijgt als er klachten ontstaan.

Van belofte naar bewijs

De technologie is er: ventilatie, filters, slimme systemen, daglicht, hout, planten en gezonde materialen kunnen bijdragen aan betere gebouwen. Maar technologie alleen maakt een gebouw nog niet gezond. Het verschil zit in de koppeling met mensen. Wat doet een gebouw met hun comfort, gezondheid en prestaties? En hoe meet je dat op een manier die praktisch bruikbaar is?

Dat doet Healthy Building Movement. We verbinden wetenschap en praktijk. Zo maken we gezondheid in gebouwen meetbaar, uitvoerbaar en menselijk.

Wil je meer over dit onderwerp weten? Klik voor het volledige onderzoek op onderstaande button.

Bron: Zheng, H., Zhang, D., Schweiker, M., & Loomans, M. (2025). A review of building technology solutions and their influence on indoor environmental quality in the healthy building movement. Journal of Building Engineering, 103, 112086. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2025.112086